ميرزا محمد على ( معلم حبيب آبادى )
مقدمه 47
مكارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار ( فارسى )
2 - أمير : به غير از معنائى كه از پيش گذشت ، در « تذكرة الملوك : 4 و ما بعدها » تفصيلى نوشته بخلاصهء اينكه : امراء ايران مطلقا دو نوع بودهاند : امراء سرحد ، و امراء دولتخانه . و امراء سرحد چهار قسم است ، اول : ولات . دويم : بيگلر بيگيان . سيم : خوانين چهارم : سلاطين ، و هريك از اين چهار طبقه به ترتيبى كه نوشته شد در مرتبهء منصب و درجه اعتبار بيشتر و پيشتر از ما بعد خود مىباشند ، يعنى ؛ والى مقدم بر بيگلربيگى ، و هكذا ، و والى عربستان باعتبار سيادت و شجاعت و زيادتى ايل و عشيرت از والىهاى ديگر بزرگتر و عظيمالشأنتر است ، و بعد از آن والى لرستان فيلى است ، كه باعتبار اسلام أعز از والى گرجستان است ، و بعد از مرتبهء والى گرجستان ، والى كردستان است ، و بعد از او حاكم ايل بختيارى . بيگلربيگى كسى بوده كه فرمانفرماى يكى از اين سيزده ولايت بوده . اول : قندهار . دويم : شروان . سيم : هرات . چهارم : آذربايجان . پنجم : چخورسعد . ششم : قراباغ و گنجه . هفتم : استرآباد . هشتم : كوه گيلويه . نهم : كرمان . دهم : مرو - شاهى جهان . يازدهم : قلمرو عليشكر . دوازدهم : مشهد مقدس معلى . سيزدهم : دار - السلطنه قزوين . اما امراء دولتخانه چهار نفر بودهاند كه آنها را اركان دولت قاهره مىگفتهاند اول : قورچىباشى . دويم : قوللر آقاسى . سيم : ايشيك آقاسىباشى . چهارم : تفنگچى آقاسى . و اين چهار نفر با وزير اعظم و ديوانبيگى و واقعهنويس كه مجموع هفت نفر مىشوند در قديم داخل امراء جاقى بوده ، و در اواخر زمان شاه سلطان حسين در مجمع ناظر و مستوفى الممالك و امير شكارباشى داخل شدند انتهى مختصرا . 3 - امير آخورباشى : در « تذكره : 14 » نوشته كه : نظم و نسق طوايل سركار خاصهء شريفه و دواب پيشكشى كه باسطبل خاصه مىآوردهاند با او بوده انتهى . 4 - ايشيك آقاسىباشى : در « تذكره : 8 » فرمايد : وى ريشسفيد كل يساولان صحبت و ايشيك آقاسيان و قاپوچيان ديوان و نسق مجلس و ترتيب مجلسنشينان و ايستادگان مجلس از أعلى تا أدنى با او است انتهى مختصرا .